W projektach Ośrodka Diagnostyki Edukacyjnej WSiP badane są umiejętności uczniów gimnazjum opisane w katalogu ODE.
Katalog ODE dla grupy przedmiotów humanistycznych obejmuje 16 umiejętności uczniów podstawowych dla tego poziomu kształcenia, niezbędnych do kontynuacji nauki po gimnazjum, przydatnych w życiu codziennym. Podzielono je na 2 kategorie umiejętności.
Umiejętności z katalogu ODE uzupełniają się i po części przenikają wzajemnie. Dla każdego z pytań testowych stosowanych w badaniach diagnostycznych wskazywana jest ta umiejętność z katalogu ODE, którą zaprezentowali uczniowie odpowiadający na to pytanie w czasie jego standaryzacji.

 

 Katalog ODE umiejętności uczniów gimnazjum z zakresu przedmiotów humanistycznych  

• Listę umiejętności zaczerpnięto z Informatora o części humanistycznej egzaminu gimnazjalnego.
• Każdą z 2 kategorii umiejętności oznaczono w katalogu symbolem 3EHX, gdzie 3 to numer etapu edukacji w gimnazjum, EH egzamin zewnętrzny na tym poziomie (część humanistyczna egzaminu gimnazjalnego), X oznacza numer kategorii umiejętności (standardu wymagań egzaminacyjnych).
• Każdą z umiejętności kategorii 3EHX oznaczono w katalogu symbolem 3EHX.Y, gdzie Y - oznacza kolejny numer na liście umiejętności w tej kategorii.
• Umiejętności w katalogu opatrzono komentarzami dla nauczyciela i ucznia (z Informatora o części humanistycznej egzaminu gimnazjalnego). Całość informacji o danej kategorii (umiejętności) jest widoczna po wybraniu nazwy tej kategorii (umiejętności). Po ponownym wybraniu nazwy informacje przestają być widoczne.

 

 Kategorie umiejętności uczniów gimnazjum z zakresu przedmiotów humanistycznych w katalogu ODE 

• 3EH1. Czytanie i odbiór tekstów kultury 3EH1. Czytanie i odbiór tekstów kultury

  • 3EH1.1. Czytanie tekstów kultury na poziomie dosłownym, przenośnym i symbolicznym 3EH1.1. Czytanie tekstów kultury na poziomie dosłownym, przenośnym i symbolicznym

     

     Komentarz dla nauczyciela  

    Teksty kultury (w tym źródła historyczne) rozumiane jako wszelkie wytwory kultury materialnej i duchowej człowieka, podlegające odczytaniu i interpretacji, zwłaszcza teksty kultury należące do polskiego dziedzictwa kulturowego
    

     Komentarz dla ucznia  

    Jak powinieneś rozumieć pojęcie „teksty kultury”? Wszystkie teksty literackie, publicystyczne, popularnonaukowe, źródła historyczne, akty prawne, instrukcje, słowniki, encyklopedie, reprodukcje dzieł sztuk plastycznych (malarstwa, grafiki, architektury, rzeźby, fotografii, sztuki użytkowej, np. meble, stroje, szkło artystyczne), mapy, tabele, diagramy, wykresy, schematy są wytworami myśli i uczuć człowieka oraz efektami jego działań praktycznych, dlatego nazywamy je tekstami kultury.
    Teksty można odczytywać w sposób dosłowny, czyli wprost oddający to, co zostało w nich przedstawione. Czytane teksty mogą mieć też znaczenia przenośne czy symboliczne, czyli takie, które nie są wyrażone w sposób bezpośredni i wymagają odczytania i zrozumienia ich ukrytego, nowego sensu. By lepiej zrozumieć tekst lub jego poszczególne fragmenty, powinieneś rozpoznawać te znaczenia, zwłaszcza w tekstach należących do polskiego dziedzictwa kulturowego, tzn. tych, które powstawały w naszej Ojczyźnie lub były tworzone przez Polaków poza jej granicami.

     

  • 3EH1.2. Interpretowanie tekstów kultury przy uwzględnianiu intencji nadawcy 3EH1.2. Interpretowanie tekstów kultury przy uwzględnianiu intencji nadawcy

     

     Komentarz dla nauczyciela  

    Uczeń odróżnia fakty od opinii, prawdę historyczną od fikcji, dostrzega perswazję, manipulację, wartościowanie.
    

     Komentarz dla ucznia  

    Odnalezienie myśli przewodniej oraz określenie, kto, do kogo i po co mówi, ułatwi Ci odczytanie wymowy tekstu. Gdy będziesz analizować źródła historyczne, zauważ, że fakty są stałe, natomiast zmieniają się opinie na ich temat. Powinieneś także odróżnić w tekstach kultury to, co jest tworem wyobraźni artysty od rzeczywistych wydarzeń i postaci. Weź pod uwagę to, że istnieje wiele sposobów oddziaływania na odbiorcę (przekonywanie, wywieranie nacisku, wyolbrzymianie i przejaskrawianie faktów, prezentowanie różnych ocen).

     

  • 3EH1.3. Wyszukiwanie informacji zawartych w różnych tekstach kultury 3EH1.3. Wyszukiwanie informacji zawartych w różnych tekstach kultury

     

     Komentarz dla nauczyciela  

    Informacje w tekstach literackich, publicystycznych, popularnonaukowych, aktach normatywnych, ilustracjach, mapach, tabelach, diagramach, wykresach, schematach.
    

     Komentarz dla ucznia  

    Powinieneś wiedzieć, że informacje są przekazywane w różnej formie, więc musisz umieć znaleźć nie tylko te, które zostały zapisane słowami (np. w tekstach literackich, publicystycznych, popularnonaukowych czy aktach prawnych), ale także w postaci diagramu, na mapie, ilustracji itp.

     

  • 3EH1.4. Dostrzeganie w odczytywanych tekstach środków wyrazu i określanie ich funkcji 3EH1.4. Dostrzeganie w odczytywanych tekstach środków wyrazu i określanie ich funkcji

     

     Komentarz dla nauczyciela  

    Środki wyrazu typowe dla tekstów literackich, tekstów publicystycznych, dzieł sztuki plastycznej i muzyki.
    

     Komentarz dla ucznia  

    Autorzy tekstów kultury w różny sposób wyrażają swoje myśli i uczucia. Posługują się w tym celu wieloma środkami. Powinieneś znać środki typowe dla tekstów literackich i publicystycznych, dzieł sztuki plastycznej i muzyki; umieć je odnaleźć w podanym tekście i wyjaśnić, w jakim celu zostały użyte.

     

  • 3EH1.5. Odnajdowanie i interpretowanie związków przyczynowo-skutkowych 3EH1.5. Odnajdowanie i interpretowanie związków przyczynowo-skutkowych

     

     Komentarz dla nauczyciela  

    Związki w rozwoju cywilizacyjnym Polski i świata, w polityce, gospodarce, kulturze i życiu społecznym.
    

     Komentarz dla ucznia  

    By zrozumieć zjawiska zachodzące w polityce, gospodarce i kulturze w dawnym i współczesnym świecie, powinieneś dostrzegać i wyjaśniać ich przyczyny i skutki oraz zależności między powstaniem określonego zjawiska i jego konsekwencjami.

     

  • 3EH1.6. Dostrzeganie i analizowanie kontekstów niezbędnych do interpretacji tekstów kultury 3EH1.6. Dostrzeganie i analizowanie kontekstów niezbędnych do interpretacji tekstów kultury

     

     Komentarz dla nauczyciela  

    Uczeń wypowiada się na temat kontekstów: historycznego, biograficznego, filozoficznego, religijnego, literackiego, plastycznego, muzycznego, regionalnego oraz wyjaśnia zależności między różnymi rodzajami tekstów kultury (plastyką, muzyką, literaturą).
    

     Komentarz dla ucznia  

    By lepiej zrozumieć tekst, powinieneś zauważać jego powiązania z historią, kulturą regionu, życiem autora, literaturą, sztuką i filozofią. Powinieneś także dostrzegać ewentualne związki między, np. dziełem literackim a dziełem plastycznym czy muzycznym.

     

  • 3EH1.7. Dostrzeganie wartości wpisanych w teksty kultury 3EH1.7. Dostrzeganie wartości wpisanych w teksty kultury

     

     Komentarz dla ucznia  

    Powinieneś w tekstach kultury dostrzegać ważne dla kształtowania Twojej postawy wobec świata wartości, np. dobro, prawdę, wolność.

     

• 3EH2. Tworzenie własnego tekstu 3EH2. Tworzenie własnego tekstu

  • 3EH2.1. Budowanie wypowiedzi poprawnych pod względem językowym i stylistycznym w różnych formach 3EH2.1. Budowanie wypowiedzi poprawnych pod względem językowym i stylistycznym w różnych formach

     

     Komentarz dla nauczyciela  

    Formy: opis, opowiadanie, charakterystyka, sprawozdanie, recenzja, rozprawka, notatka, plan, reportaż, artykuł, wywiad, ogłoszenie, zaproszenie, dedykacja, podanie, list, pamiętnik.
    

     Komentarz dla ucznia  

    Aby napisać tekst w określonej formie, powinieneś znać jej cechy gatunkowe. Powinieneś również przekazywać myśli w sposób jasny i zrozumiały, poprawny pod względem gramatycznym, ortograficznym i interpunkcyjnym.

     

  • 3EH2.2. Posługiwanie się kategoriami i pojęciami swoistymi dla przedmiotów humanistycznych i ścieżek edukacyjnych 3EH2.2. Posługiwanie się kategoriami i pojęciami swoistymi dla przedmiotów humanistycznych i ścieżek edukacyjnych

     

     Komentarz dla ucznia  

    Wypowiadając się na różne tematy, powinieneś posługiwać się kategoriami historycznymi (czas, przestrzeń, ciągłość, zmienność) oraz terminami typowymi dla przedmiotów humanistycznych i ścieżek edukacyjnych (np. apostrofa, liryka, znak, kod, mit, rytm, demokracja, epoka).

     

  • 3EH2.3. Tworzenie tekstów o charakterze informacyjnym lub perswazyjnym, dostosowanych do sytuacji komunikacyjnej 3EH2.3. Tworzenie tekstów o charakterze informacyjnym lub perswazyjnym, dostosowanych do sytuacji komunikacyjnej

     

     Komentarz dla ucznia  

    Pisząc tekst, w którym zamierzasz głównie przekazać informacje, powinieneś skupić się na faktach. Tworząc tekst perswazyjny, tzn. taki, w którym starasz się kogoś do czegoś nakłonić, przekonać lub coś wytłumaczyć, możesz celowo dobierać, porządkować i oceniać informacje. Możesz także posłużyć się odpowiednimi typami zdań (np. wykrzyknikowymi), formami gramatycznymi (np. trybem rozkazującym czasownika) i słownictwem (np. zgrubieniami, zdrobnieniami). W zależności od tego, do kogo kierujesz swój tekst, możesz wypowiadać się językiem potocznym lub literackim.

     

  • EH2.4. Znajomość i stosowanie zasad organizacji tekstu, tworzenie tekstu na zadany temat, spójnego pod względem logicznym i składniowym EH2.4. Znajomość i stosowanie zasad organizacji tekstu, tworzenie tekstu na zadany temat, spójnego pod względem logicznym i składniowym

     

     Komentarz dla ucznia  

    Pisząc tekst, powinieneś pamiętać nie tylko o tym, aby był zgodny z tematem, ale także o tym, by jego kompozycja wynikała z przyjętej przez Ciebie formy. Zadbaj też o to, by poszczególne części tekstu były ze sobą spójne i logicznie uporządkowane. Nie zapomnij o graficznych wyróżnikach kompozycyjnych, np. akapitach.

     

  • 3EH2.5. Formułowanie, porządkowanie i wartościowanie argumentów uzasadniających stanowisko własne lub cudze 3EH2.5. Formułowanie, porządkowanie i wartościowanie argumentów uzasadniających stanowisko własne lub cudze

     

     Komentarz dla ucznia  

    Gdy chcesz kogoś przekonać o słuszności swoich poglądów lub uzasadnić cudze racje, musisz zgromadzić odpowiednie argumenty, wybrać najważniejsze i ustalić ich kolejność dla przedstawienia swojego stanowiska.

     

  • 3EH2.6. Analizowanie, porównywanie, porządkowanie i syntetyzowanie informacji zawartych w tekstach kultury 3EH2.6. Analizowanie, porównywanie, porządkowanie i syntetyzowanie informacji zawartych w tekstach kultury

     

     Komentarz dla ucznia  

    Napisanie własnego tekstu wymaga od Ciebie zebrania informacji, które znajdziesz w różnych tekstach kultury. Zdobyte informacje musisz umieć porównać, wybrać spośród nich najważniejsze i uporządkować tak, aby na ich podstawie wyciągnąć wnioski.

     

  • 3EH2.7. Dokonywanie celowych operacji na tekście 3EH2.7. Dokonywanie celowych operacji na tekście

     

     Komentarz dla nauczyciela  

    Operacje: streszczanie, rozwijanie, przekształcanie stylistyczne.
    

     Komentarz dla ucznia  

    Gdy zamierzasz napisać streszczenie, powinieneś zmniejszyć objętość tekstu poprzez wybranie najważniejszych informacji i powiązanie ich w spójną, logiczną całość. Możesz także uzupełniać tekst o nowe fragmenty lub zastosować inny styl (np. potoczny, urzędowy).

     

  • 3EH2.8. Wypowiadanie się na temat związków między kulturą rodzimą a innymi kręgami kulturowymi 3EH2.8. Wypowiadanie się na temat związków między kulturą rodzimą a innymi kręgami kulturowymi

     

     Komentarz dla nauczyciela  

    Uczeń komentuje powiązania, zwłaszcza między kulturą polską a śródziemnomorską oraz określa te powiązania w różnych obszarach: polityce, kulturze, gospodarce, życiu codziennym, w odniesieniu do przeszłości i w czasach obecnych.
    

     Komentarz dla ucznia  

    Kultura polska od wieków czerpie z osiągnięć i dokonań innych kultur, zwłaszcza śródziemnomorskiej. Powinieneś dostrzegać i wyjaśniać znaczenie tych związków i wyrażać na ich temat swoją opinię.

     

  • 3EH2.9. Formułowanie problemów, podawanie sposobów ich rozwiązania, wyciąganie wniosków 3EH2.9. Formułowanie problemów, podawanie sposobów ich rozwiązania, wyciąganie wniosków

     

     Komentarz dla nauczyciela  

    Uczeń wypowiada się na temat sytuacji problemowej przedstawionej w tekstach kultury.
    

     Komentarz dla ucznia  

    Gdy analizujesz teksty kultury, powinieneś dostrzegać zawarte w nich problemy, umieć je nazywać oraz proponować sposoby ich rozwiązania i formułować wnioski.