W projektach Ośrodka Diagnostyki Edukacyjnej WSiP badane są umiejętności uczniów szkół podstawowych opisane w katalogu ODE.
Katalog ODE dla tych szkół obejmuje 28 umiejętności uczniów podstawowych dla tego poziomu kształcenia, niezbędnych do nauki w gimnazjum, przydatnych w życiu codziennym. Podzielono je na 5 kategorii umiejętności.
Umiejętności z katalogu ODE uzupełniają się i po części przenikają wzajemnie. Dla każdego z pytań testowych stosowanych w badaniach diagnostycznych wskazywana jest ta umiejętność z katalogu ODE, którą zaprezentowali uczniowie odpowiadający na to pytanie w czasie jego standaryzacji.

 

 Katalog ODE umiejętności uczniów szkół podstawowych 

• Listę umiejętności zaczerpnięto z Informatora o sprawdzianie w klasie VI szkoły podstawowej.
• Każdą z 5 kategorii umiejętności oznaczono w katalogu symbolem 2ESX, gdzie 2 to numer końcowego etapu edukacji w szkole podstawowej, ES egzamin zewnętrzny na tym poziomie (sprawdzian w klasie VI), X oznacza numer kategorii umiejętności (standardu wymagań egzaminacyjnych).
• Każdą z umiejętności kategorii 2ESX oznaczono w katalogu symbolem 2ESX.Y, gdzie Y - oznacza kolejny numer na liście umiejętności w tej kategorii.
• Umiejętności w katalogu opatrzono komentarzami dla nauczyciela i ucznia (z Informatora o sprawdzianie w klasie VI szkoły podstawowej). Całość informacji o danej kategorii (umiejętności) jest widoczna po wybraniu nazwy tej kategorii (umiejętności). Po ponownym wybraniu nazwy informacje przestają być widoczne.

 

 Kategorie umiejętności uczniów szkół podstawowych w katalogu ODE 

• 2ES1. Czytanie 2ES1. Czytanie

  • 2ES1.1. Odczytywanie różnych tekstów kultury, rozpoznawanie ich cech charakterystycznych, dostrzeganie znaczenia dosłownego i odkrywanie sensów przenośnych 2ES1.1. Odczytywanie różnych tekstów kultury, rozpoznawanie ich cech charakterystycznych, dostrzeganie znaczenia dosłownego i odkrywanie sensów przenośnych

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Teksty kultury:
    a) źródła i teksty historyczne, w tym: fragmenty kronik, pamiętników, listów, elementy dziedzictwa kulturowego, w szczególności zabytki architektury reprezentatywne dla danej epoki, polskie pieśni patriotyczne,
    b) teksty literackie, w tym: baśnie, legendy, mity, opowiadania, utwory poetyckie i prozatorskie z klasyki dziecięcej i młodzieżowej – polskiej i światowej,
    c) teksty użytkowe, w tym: telegram, zaproszenie, zawiadomienie, instrukcję, przepis, ogłoszenie, kartkę pocztową, list prywatny i oficjalny, tabelę, notatkę,
    d) proste teksty podręcznikowe, a także publicystyczne i popularnonaukowe, w tym: audycję radiową i telewizyjną, artykuł prasowy,
    e) przedstawienia teatralne i filmy,
    f) przekazy ikoniczne, w tym: komiksy, dzieła malarskie, rzeźby.

     Komentarz dla ucznia 

    Teksty kultury to nie tylko powieści, opowiadania, wiersze. To także artykuły w gazetach, instrukcje, przepisy, tabele, notatki, wykresy. To również dzieła sztuki oglądane na wystawie lub w muzeum, różne zabytki, przedstawienia teatralne i filmy widziane w kinie lub telewizji, a także audycje radiowe. Niektóre teksty kultury przemawiają wprost, inne zrozumiesz dopiero, gdy odszukasz ukryte w nich znaczenia. Potrafisz te teksty odczytywać – rozumiesz ich treść, czyli wiesz, o czym mówią. Umiesz także odróżniać różne teksty.

     

  • 2ES1.2. Określanie funkcji elementów charakterystycznych dla danego tekstu 2ES1.2. Określanie funkcji elementów charakterystycznych dla danego tekstu

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Uczeń:
    a) rozumie pojęcia: fikcja literacka, świat przedstawiony, nadawca, odbiorca, podmiot mówiący, narracja, przenośnia, rytm,
    b) posługuje się czynnie terminami: bohater, wątek, akcja, autor, narrator, epitet, porównanie, wyraz dźwiękonaśladowczy, rym, zwrotka, refren, baśń, legenda, opowiadanie, powieść, proza, poezja; oraz podstawowymi terminami związanymi z przekazami ikonicznymi, plastyką, muzyką, radiem, telewizją, filmem, teatrem, prasą.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Do zrozumienia niektórych tekstów konieczna jest znajomość pojęć i terminów, czyli specjalnych wyrazów i wyrażeń opisujących świat literatury i sztuki. Kiedy ktoś, omawiając tekst, używa pojęć, rozumiesz je. Sam natomiast potrafisz umiejętnie posługiwać się w swoich wypowiedziach wymienionymi terminami.

     

  • 2ES1.3. Rozumienie znaczenia podstawowych symboli występujących w instrukcjach i w opisach 2ES1.3. Rozumienie znaczenia podstawowych symboli występujących w instrukcjach i w opisach

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Instrukcje i opisy:
    a) diagramów,
    b) map,
    c) planów,
    d) schematów,
    e) innych rysunków.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Na mapach, planach, schematach, diagramach i innych rysunkach, a także w załączonych do nich opisach czy instrukcjach występują różne znaki. Potrafisz odnaleźć potrzebną informację, ponieważ te znaki rozumiesz i umiesz odczytać ich znaczenie.

     

  • 2ES1.4. Odczywanie danych z różnych źródeł oraz odpowiadanie na proste pytania z nimi związane 2ES1.4. Odczywanie danych z różnych źródeł oraz odpowiadanie na proste pytania z nimi związane

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Źródła:
    a) tekst,
    b) tabela,
    c) wykres,
    d) plan,
    e) mapa,
    f) diagram.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Przeglądając mapy, tabele, różne rysunki lub czytając teksty, zauważasz, że zawierają one różne szczegółowe informacje, czyli dane. Potrafisz wybrać te, które są ci potrzebne. Umiesz też odpowiedzieć na proste pytania dotyczące wyszukanych danych.

     

• 2ES2. Pisanie 2ES2. Pisanie

  • 2ES2.1. Pisanie na temat i zgodnie z celem, posługiwanie się różnym formami wypowiedzi 2ES2.1. Pisanie na temat i zgodnie z celem, posługiwanie się różnym formami wypowiedzi

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Formy wypowiedzi:
    a) opowiadanie,
    b) opis przedmiotu, krajobrazu, postaci rzeczywistej i literackiej, dzieła sztuki,
    c) sprawozdanie z uroczystości szkolnej, wycieczki,
    d) notatka w formie planu, tabeli, wykresu, streszczenia,
    e) kartka pocztowa,
    f) list prywatny i oficjalny,
    g) telegram,
    h) zaproszenie,
    i) zawiadomienie,
    j) ogłoszenie,
    k) instrukcja,
    l) przepis.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Kiedy masz pisemnie wypowiedzieć się na zadany temat, zawsze bardzo dokładnie czytasz polecenie i piszesz o tym, czego dotyczy temat. Inaczej układasz wypowiedź, jeśli na przykład sporządzasz notatkę, inaczej, jeśli piszesz opowiadanie. W zależności od polecenia (tematu) potrafisz swojej wypowiedzi nadać odpowiednią formę.

     

  • 2ES2.2. Formułowanie wypowiedzi ze świadomością celu (intencji) 2ES2.2. Formułowanie wypowiedzi ze świadomością celu (intencji)

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Wypowiedzi:
    a) pyta i odpowiada,
    b) potwierdza i zaprzecza,
    c) poleca i prosi,
    d) przyrzeka i obiecuje,
    e) zachęca i zniechęca,
    f) zaprasza,
    g) przeprasza,
    h) współczuje,
    i) żartuje,
    j) wątpi,
    k) odmawia.
    

     Komentarz dla ucznia 

    W zależności od tego, po co i do kogo mówisz, wypowiadasz się w różny sposób. Świadomie dobierasz słowa, aby na przykład w odpowiedni sposób kogoś przeprosić, zachęcić do czegoś, coś komuś obiecać, poprosić o coś, odmówić komuś, coś potwierdzić, przyrzec, gdzieś kogoś zaprosić albo też wyrazić współczucie czy zwątpienie. Pamiętasz o tym, że w każdej z takich wypowiedzi należy przestrzegać zasad dobrego wychowania.

     

  • 2ES2.3. Budowanie tekstu poprawnego kompozycyjnie, celowe stosowanie środków językowych i przestrzeganie norm gramatycznych, ortograficznych i interpunkcyjnych 2ES2.3. Budowanie tekstu poprawnego kompozycyjnie, celowe stosowanie środków językowych i przestrzeganie norm gramatycznych, ortograficznych i interpunkcyjnych

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Tekst mieści się na około jednej stronie formatu A4.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Treść twojej pisemnej wypowiedzi powinna być uporządkowana i złożona z poprawnie zbudowanych zdań. Nie zapominasz też o przecinkach, kropkach i innych znakach interpunkcyjnych, starasz się nie popełniać błędów ortograficznych.

     

  • 2ES2.4. Przedstawianie w postaci graficznej danych zapisanych w tabeli 2ES2.4. Przedstawianie w postaci graficznej danych zapisanych w tabeli

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Uczeń:
    a) przenosi informacje na oś liczbową, chronologiczną, układ współrzędnych,
    b) wyraża dane w postaci diagramu słupkowego, prostego schematu, innego rysunku.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Tabele zawierają różne dane, które można przedstawić również w inny sposób. Potrafisz te dane przenosić na oś liczbową lub układ współrzędnych, a także na ich podstawie sporządzać diagram lub inny rysunek.

     

  • 2ES2.5. Dbałość o układ graficzny, czytelność i estetykę zapisu 2ES2.5. Dbałość o układ graficzny, czytelność i estetykę zapisu

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Uczeń:
    a) dostosowuje zapis do formy wypowiedzi,
    b) wyróżnia części tekstu zgodnie z jego strukturą,
    c) pisze czytelnie.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Starasz się pisać starannie i czytelnie. Umiesz tak rozplanować tekst, aby miał postać przejrzystą i właściwą dla danej formy wypowiedzi.

     

• 2ES3. Rozumowanie 2ES3. Rozumowanie

  • 2ES3.1. Posługiwanie się kategoriami czasu i przestrzeni w celu porządkowania wydarzeń 2ES3.1. Posługiwanie się kategoriami czasu i przestrzeni w celu porządkowania wydarzeń

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Uczeń:
    a) sytuuje wydarzenia w przestrzeni,
    b) umieszcza daty w przedziałach czasowych,
    c) oblicza upływ czasu między wydarzeniami,
    d) porządkuje wydarzenia w kolejności chronologicznej.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Potrafisz ustalić: gdzie i kiedy coś się działo; co zdarzyło się wcześniej, a co później; jak długo trwało; ile czasu upłynęło między pewnymi wydarzeniami. Potrafisz też zapisywać daty i umieszczać je we właściwym okresie (erze, epoce, wieku itp.).

     

  • 2ES3.2. Przedstawianie przyczyn i skutków wydarzeń i zjawisk 2ES3.2. Przedstawianie przyczyn i skutków wydarzeń i zjawisk

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Uczeń:
    a) domyśla się przyczyn, przewiduje skutki wydarzeń bliskich życiu i swoim doświadczeniom,
    b) wskazuje główne przyczyny i skutki doniosłych wydarzeń w historii Polski,
    c) wyjaśnia przyczyny i skutki zmian, które zachodzą w środowisku w wyniku działalności człowieka.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Potrafisz wyjaśnić, dlaczego coś się wydarzyło w twoim otoczeniu, dlaczego człowiek dokonuje zmian w swoim środowisku, jak doszło do ważnych wydarzeń w historii Polski oraz co z tych wszystkich zmian i wydarzeń wynika. Niektóre zmiany w środowisku naturalnym, związane z działalnością człowieka, są niekorzystne i dlatego trzeba umieć wytłumaczyć, czym są spowodowane i jak ich uniknąć.

     

  • 2ES3.3. Określanie znaczenia osiągnięć człowieka dla rozwoju cywilizacyjnego 2ES3.3. Określanie znaczenia osiągnięć człowieka dla rozwoju cywilizacyjnego

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Uczeń:
    a) wyjaśnia na prostych przykładach zmiany cywilizacyjne, jakie nastąpiły na przestrzeni dziejów,
    b) opisuje najważniejsze osiągnięcia, które składają się na polskie dziedzictwo kulturowe.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Skutkiem działalności człowieka są między innymi zmiany warunków życia. Potrafisz podać przykłady zmian, które uważane są za ważne osiągnięcia ludzi. Część z nich to zasługa Polaków. Najważniejsze z nich potrafisz opisać.

     

  • 2ES3.4. Wyrażanie własnych opinii wraz z próbą ich uzasadnienia 2ES3.4. Wyrażanie własnych opinii wraz z próbą ich uzasadnienia

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Uczeń wyjaśnia swoje stanowisko używając odpowiednich argumentów.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Gdy przedstawiasz swoje zdanie na jakiś temat, starasz się uzasadnić, dlaczego tak właśnie myślisz. Używasz zdań potwierdzających słuszność twojej wypowiedzi.

     

  • 2ES3.5. Opisywanie sytuacji przedstawionej w zadaniu 2ES3.5. Opisywanie sytuacji przedstawionej w zadaniu

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Uczeń opisuje sytuację za pomocą:
    a) wyrażenia arytmetycznego i prostego wyrażenia algebraicznego,
    b) prostego równania stopnia pierwszego z jedną niewiadomą,
    c) planu,
    d) mapy,
    e) prostego schematu,
    f) diagramu słupkowego,
    g) innego rysunku.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Tekst zadania zawiera pewne informacje. Potrafisz wybrać spośród nich te, które są ci potrzebne i zapisać je w inny sposób. Możesz wykorzystać do tego liczby, litery, symbole i rysunki.

     

  • 2ES3.6. Rozpoznawanie charakterystycznych cech i własności, wskazywanie różnic i podobieństw, porządkowanie 2ES3.6. Rozpoznawanie charakterystycznych cech i własności, wskazywanie różnic i podobieństw, porządkowanie

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Dotyczy to:
    a) liczb,
    b) figur,
    c) zjawisk,
    d) przemian,
    e) obiektów przyrodniczych,
    f) elementów środowiska.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Na lekcjach uczysz się o liczbach i figurach geometrycznych. Dowiadujesz się stopniowo, co to jest środowisko i jakie są jego elementy. Poznajesz najważniejsze cechy różnych roślin i zwierząt. Dostrzegasz zjawiska i przemiany zachodzące w otoczeniu. Potrafisz je rozpoznawać i nazywać, wymieniać ich charakterystyczne cechy oraz na tej podstawie wskazywać, w czym są do siebie podobne i czym się różnią.

     

  • 2ES3.7. Dostrzeganie prawidłowości, opisywanie ich i sprawdzanie na przykładach 2ES3.7. Dostrzeganie prawidłowości, opisywanie ich i sprawdzanie na przykładach

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Uczeń:
    a) opisuje zjawiska o charakterze powtarzalnym spotykane w najbliższym otoczeniu,
    b) na podstawie opisu zjawiska mającego charakter prawidłowości wnioskuje o dalszym jego przebiegu.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Zauważasz, że niektóre zjawiska mogą się powtarzać. Umiesz je opisać, przedstawiając kolejność zachodzących zmian. Na podstawie tego przewidujesz, co się może zdarzyć. Potrafisz też sprawdzać poprawność swoich przewidywań.

     

  • 2ES3.8. Ustalanie sposobu rozwiązania zadania oraz prezentacji tego rozwiązania 2ES3.8. Ustalanie sposobu rozwiązania zadania oraz prezentacji tego rozwiązania

     

     Komentarz dla ucznia 

    Gdy zastanowisz się nad zadaniem, ustalasz sposób jego rozwiązania, czyli kolejne czynności, jakie trzeba wykonać. Zapisujesz je, przedstawiając przebieg swojego rozumowania.

     

  • 2ES3.9. Analizowanie otrzymanych wyników i ocenianie ich sensowności 2ES3.9. Analizowanie otrzymanych wyników i ocenianie ich sensowności

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Uczeń:
    a) porównuje wyniki z własnym doświadczeniem,
    b) sprawdza wyniki z warunkami zadania.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Po rozwiązaniu zadania sprawdzasz, czy nie pojawił się błąd. Otrzymany wynik zawsze odnosisz do treści zadania i, jeśli to możliwe, również do swoich doświadczeń.

     

     

• 2ES4. Korzystanie z informacji 2ES4. Korzystanie z informacji

  • 2ES4.1. Wskazywanie źródeł informacji, posługiwanie się nimi 2ES4.1. Wskazywanie źródeł informacji, posługiwanie się nimi

     

     Komentarz dla ucznia 

    Wiesz, gdzie znajdziesz potrzebne ci informacje i potrafisz je odszukać.

     

  • 2ES4.2. Analizowanie oferty mediów kierowanej do dzieci i młodzieży, dokonywanie wyboru 2ES4.2. Analizowanie oferty mediów kierowanej do dzieci i młodzieży, dokonywanie wyboru

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Wybierając, uczeń kieruje się wskazanymi kryteriami (osadzonymi także w wartościach).
    

     Komentarz dla ucznia 

    W telewizji, radiu, prasie można znaleźć wiele propozycji kierowanych do młodych odbiorców. Potrafisz wybrać spośród nich te, które są potrzebne i wartościowe.

     

     

• 2ES5. Wykorzystywanie wiedzy w praktyce 2ES5. Wykorzystywanie wiedzy w praktyce

  • 2ES5.1. Posługiwanie się poznanymi terminami do opisywania zjawisk i sytuacji spotykanych w środowisku 2ES5.1. Posługiwanie się poznanymi terminami do opisywania zjawisk i sytuacji spotykanych w środowisku

     

     Komentarz dla ucznia 

    Za pomocą poznanego na lekcjach słownictwa potrafisz opisać to, co dzieje się w twoim środowisku.

     

  • 2ES5.2. Wybieranie przyrządów służących do obserwacji i pomiaru, odpowiadanie na pytania dotyczące przebiegu zjawisk, zapisywanie wyniku obserwacji 2ES5.2. Wybieranie przyrządów służących do obserwacji i pomiaru, odpowiadanie na pytania dotyczące przebiegu zjawisk, zapisywanie wyniku obserwacji

     

     Komentarz dla ucznia 

    Potrafisz obserwować różne zjawiska w otaczającym cię świecie. Wiesz, jakie przyrządy mogą ci w tym pomóc. Umiesz się nimi posługiwać oraz zapisywać wyniki obserwacji.

     

  • 2ES5.3. Wykonywanie obliczeń 2ES5.3. Wykonywanie obliczeń

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Obliczenia dotyczą:
    a) długości,
    b) powierzchni,
    c) objętości,
    d) wagi,
    e) czasu,
    f) temperatury,
    g) pieniędzy.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Na pewno spotykasz się z wieloma sytuacjami, w których przydaje ci się umiejętność dokonywania obliczeń związanych z czasem, pieniędzmi, długością, powierzchnią, objętością, wagą lub temperaturą. Pomoże ci w tym umiejętność zamiany jednostek miar.

     

  • 2ES5.4. Planowanie i wykonywanie obliczeń z wykorzystaniem kalkulatora 2ES5.4. Planowanie i wykonywanie obliczeń z wykorzystaniem kalkulatora

     

     Komentarz dla ucznia 

    Przy trudniejszych obliczeniach przyda ci się kalkulator. Potrafisz zaplanować kolejność czynności i prawidłowo wykonać obliczenia.

     

  • 2ES5.5. Wykorzystywanie w sytuacjach praktycznych znanych własności i stosowanie ich do rozwiązania problemu 2ES5.5. Wykorzystywanie w sytuacjach praktycznych znanych własności i stosowanie ich do rozwiązania problemu

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Własności:
    a) liczb,
    b) figur,
    c) zjawisk,
    d) przemian,
    e) obiektów przyrodniczych,
    f) elementów środowiska.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Urządzenia i narzędzia, a także środki chemiczne i leki przy nieodpowiednim użyciu mogą okazać się niebezpieczne. Potrafisz wyjaśnić i stosować reguły dotyczące obsługi tych urządzeń oraz rozpoznać oznakowania substancji szkodliwych lub niebezpiecznych.

     

  • 2ES5.6. Znajomość zasad bezpiecznego posługiwania się urządzeniami technicznymi i materiałami chemicznymi 2ES5.6. Znajomość zasad bezpiecznego posługiwania się urządzeniami technicznymi i materiałami chemicznymi

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Uczeń rozpoznaje oznakowania substancji toksycznych, łatwopalnych i wybuchowych, objaśnia zasady użytkowania domowych urządzeń elektrycznych.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Urządzenia i narzędzia, a także środki chemiczne i leki przy nieodpowiednim użyciu mogą okazać się niebezpieczne. Potrafisz wyjaśnić i stosować reguły dotyczące obsługi tych urządzeń oraz rozpoznać oznakowania substancji szkodliwych lub niebezpiecznych.

     

  • 2ES5.7. Wyjaśnianie na podstawie instrukcji obsługi, jak uruchomić i wykorzystać proste urządzenia techniczne 2ES5.7. Wyjaśnianie na podstawie instrukcji obsługi, jak uruchomić i wykorzystać proste urządzenia techniczne

     

     Komentarz dla ucznia 

    Po przeczytaniu instrukcji obsługi potrafisz wyjaśnić, jak bezpiecznie i sprawnie należy skorzystać z prostego urządzenia technicznego.

     

  • 2ES5.8. Rozumienie potrzeby stosowania zasad 2ES5.8. Rozumienie potrzeby stosowania zasad

     

     Komentarz dla nauczyciela 

    Zasady:
    a) higieny,
    b) bezpieczeństwa,
    c) zdrowego trybu życia,
    d) oszczędnego korzystania z energii i innych zasobów przyrody,
    e) postępowania w środowisku przyrodniczym.
    

     Komentarz dla ucznia 

    Zasady to ustalone sposoby zachowania się w jakiejś sytuacji. Znasz zasady bezpiecznego zachowania się w domu, w szkole, na drodze i w środowisku przyrodniczym. Potrafisz dbać o zdrowie i unikać zagrożeń.